ISO 42001 certificering: hoe het werkt, stap voor stap

Kort gezegd: Bij ISO 42001 certificering toetst een geaccrediteerde certificerende instelling je managementsysteem voor AI aan de norm ISO/IEC 42001. De audit bestaat uit twee fases. Een certificaat is drie jaar geldig, met elk jaar een controle. Het lastigste deel voor de meeste teams is bewijs dat hun maatregelen werken, zoals vastgelegde tests van hun AI.

Je zet AI in om klanten beter te helpen en sneller te werken. Nu vraagt een klant of een aanbesteding hoe je die AI onder controle houdt. Een certificaat is één duidelijk antwoord. ISO 42001 certificering is de formele route naar dat antwoord. Het is ook flink wat werk. Hieronder lees je hoe de route loopt en waar teams vaak vastlopen.

Hoe werkt ISO 42001-certificering?

ISO 42001-certificering werkt zoals andere ISO-certificaten voor managementsystemen. ISO/IEC 42001 verscheen in 2023 en beschrijft een managementsysteem voor AI. Dat is het geheel van beleid, rollen, processen en vastleggingen waarmee je AI verantwoord ontwikkelt of gebruikt. ISO schrijft de norm, maar certificeert zelf niemand. Dat doen onafhankelijke certificerende instellingen. Kies er een die voor ISO 42001 is geaccrediteerd. In Nederland doet de Raad voor Accreditatie dat. Accreditatie-instanties werken samen in het International Accreditation Forum, waardoor een geaccrediteerd certificaat ook over de grens telt. De instelling toetst je in twee fases. Fase 1 kijkt naar je documenten en of je klaar bent. Fase 2 kijkt of je echt zo werkt. Slaag je, dan krijg je een certificaat voor drie jaar. In de twee jaren daartussen volgt een kortere controle-audit. Een nieuwe norm, ISO/IEC 42006, legt de regels vast voor de instellingen die deze audits doen.

De zes stappen naar certificering

De meeste organisaties volgen dezelfde route. De volgorde telt, want elke stap voedt de volgende.

  1. Bepaal de scope. Kies welke AI-systemen, teams en locaties onder het certificaat vallen. Een smalle scope gaat sneller.
  2. Doe een nulmeting. Vergelijk wat je al doet met wat de norm vraagt. Veel teams hebben al een deel, bijvoorbeeld vanuit ISO 27001.
  3. Bouw het systeem. Schrijf het AI-beleid en zet de rollen neer. Doe een risicoanalyse en een impactanalyse, die kijkt naar de gevolgen voor mensen. Kies dan je maatregelen uit de bijlage van de norm en leg vast waarom, in een verklaring van toepasselijkheid.
  4. Werk ermee en verzamel bewijs. Werk een paar maanden op deze manier. Leg besluiten, risicobeoordelingen, incidenten, monitoring en tests vast.
  5. Controleer jezelf. Doe een interne audit en een directiebeoordeling, en los op wat eruit komt.
  6. Plan de audit. Doorloop fase 1 en fase 2 met je certificerende instelling.

Wat wil de auditor zien?

De auditor wil bewijs dat je managementsysteem in de praktijk werkt, niet alleen op papier. Beleid en een risicoregister zijn een begin. De vragen daarna zijn lastiger. Hoe weet je dat de risico’s die je noemt onder controle zijn? Wanneer heb je dat voor het laatst gecheckt? Wat deed je toen er iets misging? De norm vraagt je om de prestaties van je AI-systemen te volgen en te beoordelen. De auditor zoekt dus vastleggingen over een langere periode, met data.

Hier lopen veel teams vast. Ze hebben goede documenten geschreven, maar kunnen niet laten zien hoe hun chatbot of model zich vorige maand gedroeg. Ook goed ontworpen AI-systemen gaan na verloop van tijd afwijken, en een document laat dat niet zien. Testresultaten wel. Ons advies: begin ruim voor fase 2 met het testen van de AI-systemen in je scope. Bewaar de resultaten, de letterlijke antwoorden en wat je daarna hebt aangepast. Zo heeft de auditor een spoor, en krijg jij een vroege waarschuwing als er iets verschuift. Bij Nekst IT doen we al meer dan dertien jaar softwaretests en kwaliteitsborging, en die les geldt hier ook. Wat niet is vastgelegd, is niet gebeurd.

Wat de norm zelf vraagt, lees je in onze Engelstalige uitleg over ISO 42001.

Is ISO 42001-certificering de moeite waard?

Het is de moeite waard als iemand erom vraagt: een grote klant, een aanbesteding, een partner of een investeerder. Het loont ook als je AI aan anderen levert en op een erkende manier wilt laten zien dat je er zorgvuldig mee omgaat. Dan bespaart het certificaat je het steeds opnieuw invullen van dezelfde lange vragenlijst.

Er is een afweging. Certificering kost elk jaar tijd, geld en aandacht. Ze maakt je ook niet vanzelf compliant met de AI Act, al overlapt het werk. Vraagt nog niemand om het certificaat? Bouw dan eerst het managementsysteem en bewaar de audit voor later. De gewoontes beschermen je. Het certificaat is het bewijs voor anderen.

Wat betekent dit voor je team?

Begin met de scope en een nulmeting. Dan zie je snel hoe ver je bent. Begin daarna nu al met het verzamelen van bewijs, vooral over hoe je AI zich gedraagt. Dat bouw je in maanden op, en op het laatste moment maak je het niet meer.

VeritasAI helpt bij dat bewijs. Het PRO-abonnement draait elke week tests die gekoppeld zijn aan de EU AI Act, ISO 42001, OWASP en NIST. De resultaten staan in één dashboard. Voor grotere omgevingen voegt Enterprise eigen testsets en governance-kaders toe, afgestemd op je architectuur, databronnen en risicoprofiel.

Bouw de testvastleggingen op die je ISO 42001-audit vraagt.

Demo aanvragenBekijk de prijzen

Veelgestelde vragen

Wie mag ISO 42001 certificeren?

Onafhankelijke certificerende instellingen, niet ISO zelf. Kies er een die voor ISO 42001 is geaccrediteerd, in Nederland door de Raad voor Accreditatie. Dan wordt het certificaat breed geaccepteerd.

Hoe lang is een ISO 42001-certificaat geldig?

Drie jaar. In elk van de twee jaren daartussen volgt een controle-audit. Na drie jaar doorloop je een hercertificering.

Ben je met ISO 42001 compliant met de AI Act?

Nee, niet vanzelf. De twee overlappen, bijvoorbeeld bij risicobeheer en vastleggen. Maar de AI-verordening heeft eigen wettelijke plichten, die afhangen van je rol en het risiconiveau van je AI.

Kun je ISO 42001 combineren met ISO 27001?

Ja. Beide volgen dezelfde opbouw voor managementsystemen. Veel organisaties voegen ISO 42001 toe aan een bestaand ISO 27001-systeem en combineren de audits.

Scroll naar boven