Kort gezegd: De AI Act transparantieverplichtingen staan in artikel 50 en gelden sinds 2 augustus 2026, voor AI van elk risiconiveau. Mensen moeten weten dat ze met een AI praten, tenzij dat duidelijk is. Deepfakes moet je als nep melden. AI-content krijgt een machineleesbaar kenmerk. Voor de meeste bedrijven begint het bij de chatbot.
Je gebruikt een chatbot of AI-assistent om klanten op elk uur te helpen, en AI-tools om sneller te schrijven en te ontwerpen. Daar zijn ze voor. De AI Act, in het Nederlands ook de AI-verordening, voegt daar één eenvoudige voorwaarde aan toe: wees er open over. De AI Act transparantieverplichtingen horen bij de lichtste plichten uit de wet. Ze gaan ook het makkelijkst mis zonder dat iemand het merkt. Hieronder lees je wat ze vragen en hoe je checkt of je AI zich eraan houdt.
Wat zijn de transparantieverplichtingen in de AI Act?
De transparantieverplichtingen zijn vier plichten uit artikel 50 van de AI-verordening. Ze gelden voor elk AI-systeem dat eronder valt, hoog risico of niet. Eén: mensen moeten horen dat ze met een AI te maken hebben als die rechtstreeks met hen praat, tenzij dat duidelijk is. Twee: aanbieders van AI die tekst, beeld, geluid of video maakt, moeten die uitvoer markeren. Dat kenmerk moet machineleesbaar zijn, zodat te zien is dat de AI het heeft gemaakt. Drie: wie AI inzet om emoties te herkennen of mensen in te delen op biometrische kenmerken, moet de betrokkenen dat vertellen. Vier: wie deepfakes publiceert, moet melden dat ze met AI zijn gemaakt. Dat geldt ook voor AI-tekst die het publiek informeert over zaken van algemeen belang. De informatie moet duidelijk zijn en uiterlijk bij het eerste contact komen. Deze plichten gelden sinds 2 augustus 2026.
Moet je klanten vertellen dat ze met een chatbot praten?
Ja, tenzij het voor een redelijk geïnformeerd persoon duidelijk is. In de wet is dit een plicht van de aanbieder. Dat is de partij die het AI-systeem ontwikkelt of laat ontwikkelen, en het onder eigen naam aanbiedt. Koop je een kant-en-klare chatwidget, dan ligt deze plicht bij de leverancier. Heb je zelf een assistent gebouwd op het model van een leverancier, met jouw merk erop? Dan ben je waarschijnlijk zelf de aanbieder. Het verschil tussen aanbieder en gebruiksverantwoordelijke leggen we uit in onze Engelstalige uitleg over provider en deployer.
Welke rol je ook hebt, de veilige keuze is dezelfde. Zeg het in het eerste bericht: “Ik ben de AI-assistent van…”. Geef de bot geen mensennaam en foto zonder te zeggen dat het een AI is. Een klein icoontje in de hoek valt makkelijk weg, dus vertrouw daar niet alleen op.
Moet je AI-tekst en AI-beeld labelen?
Dat hangt af van wat je maakt en waarom. De regels bestaan uit twee delen.
- Deepfakes. Beeld, geluid of video dat lijkt op echte mensen, plekken of gebeurtenissen moet je melden als AI-werk. Bij duidelijk artistiek of satirisch werk volstaat een lichtere melding.
- Tekst voor het publiek. AI-tekst die mensen informeert over zaken van algemeen belang, moet je melden. Die plicht vervalt als iemand de tekst heeft nagekeken of bewerkt, en iemand de redactionele verantwoordelijkheid draagt.
Een productomschrijving of blog die een collega nakijkt en goedkeurt, valt dus niet onder de labelplicht. Het machineleesbare kenmerk is vooral een taak voor de makers van AI-tools, niet voor jou als gebruiker. Ons advies: wees toch open waar lezers het belangrijk vinden. Vertrouwen houd je makkelijker vast dan dat je het terugwint.
De Europese Commissie werkt aan richtsnoeren en een praktijkcode voor deze labels. Er zijn ook voorstellen besproken om een aantal termijnen uit de AI Act aan te passen. Check de actuele stand op de AI Act-pagina’s van de Commissie voordat je je aanpak vastlegt.
Hoe check je of je chatbot transparant is?
Dat check je door te testen, net als elke andere belofte van je AI. Een regel in de systeemprompt als “vertel gebruikers dat je een AI bent” is een goed begin. Bewijs is het niet. Modellen verschuiven, prompts veranderen en gebruikers duwen. Ook goed ontworpen AI-systemen gaan na verloop van tijd afwijken. Test daarom deze punten:
- Staat in het eerste bericht duidelijk dat dit een AI is?
- Wat zegt de bot als iemand op tien manieren vraagt of hij een echt mens is?
- Blijft de bot eerlijk als een gebruiker vraagt om te doen alsof hij een mens is, of een rol te spelen?
- Geeft hij hetzelfde antwoord in het Engels en de andere talen van je klanten?
- Slaagt hij nog steeds na een nieuwe modelversie of een aangepaste prompt?
Bewaar de vragen en de letterlijke antwoorden, met datum. Dat overzicht laat je zien als iemand vraagt hoe je weet dat je AI open is over wat hij is.
Wat gebeurt er als je je er niet aan houdt?
Wie artikel 50 overtreedt, riskeert een boete tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet, als dat hoger is. Voor het mkb geldt het laagste van de twee. In Nederland werken de toezichthouders nog aan de taakverdeling. De Autoriteit Persoonsgegevens coördineert het toezicht op algoritmes en AI. Op onze pagina over de AI Act lees je hoe de wet in elkaar zit.
Houd het wel in verhouding. Een boete is niet het meest waarschijnlijke gevolg van een ontbrekende melding. Een klant die het later ontdekt en zich misleid voelt, is waarschijnlijker. De oplossing is goedkoop. Een duidelijk eerste bericht en een vaste test kosten veel minder dan elk van die risico’s. Er is geen goede reden om te wachten.
Wat betekent dit voor je team?
Maak een korte lijst van elke plek waar je AI mensen tegenkomt: chat op de website, antwoorden per mail, telefoonbots, gemaakte beelden. Schrijf per plek op wie de aanbieder is en hoe mensen het te horen krijgen. Maak vage teksten duidelijk. Zet de vijf testvragen hierboven in je vaste AI-tests en draai ze opnieuw na elke wijziging.
Wil je die tests liever niet met de hand doen? Het PRO-abonnement van VeritasAI draait elke week tests die gekoppeld zijn aan de EU AI Act, ISO 42001, OWASP en NIST. Je ziet de letterlijke antwoorden van je model, dus je ziet zelf of het open blijft over wat het is.
Laat elke week zien dat je AI zich aan de AI Act houdt.
Veelgestelde vragen
Geldt artikel 50 ook voor interne AI-tools?
De plicht om te melden dat iemand met een AI praat, gaat over systemen die rechtstreeks met mensen praten. Medewerkers zijn ook mensen. Bij een interne assistent is het vaak duidelijk, maar het melden kost niets.
Is een klein label “AI” in het chatvenster genoeg?
De wet vraagt om duidelijke en goed zichtbare informatie bij het eerste contact. Een label dat de meeste gebruikers missen, voldoet daar misschien niet aan. Een gewone zin in het eerste bericht is veiliger.
Geldt artikel 50 ook als onze AI geen hoog risico heeft?
Ja. De transparantieplichten staan op zichzelf. Ook een eenvoudige klantenservicebot met minimaal risico moet duidelijk maken dat hij een AI is.
Moet ik een blog labelen die met AI is geschreven?
Niet als iemand hem heeft nagekeken of bewerkt en iemand de redactionele verantwoordelijkheid draagt. De labelplicht geldt voor AI-tekst zonder controle die het publiek informeert over zaken van algemeen belang.