AI-geletterdheid onder de AI Act: wat artikel 4 van je vraagt

Kort gezegd: AI-geletterdheid is een plicht uit artikel 4 van de AI Act. Sinds 2 februari 2025 moet elke organisatie die AI bouwt of gebruikt zorgen dat haar mensen genoeg weten om er goed mee te werken. Er is geen verplichte cursus of certificaat. Het gaat erom dat mensen weten wat hun tools kunnen, waar ze fouten maken en wat ze moeten controleren.

Je hebt je team AI-tools gegeven om sneller te werken en klanten beter te helpen. Dat werkt alleen als mensen weten waar zo’n tool goed in is en waar hij uitglijdt. Precies dat vraagt de AI Act nu. AI-geletterdheid is een van de eerste plichten die al geldt. En hij geldt voor bijna elke organisatie die AI gebruikt, niet alleen voor wie AI met een hoog risico inzet.

Wat vraagt artikel 4 van de AI Act?

Artikel 4 vraagt aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om maatregelen te nemen voor een voldoende niveau van AI-geletterdheid. Dat geldt voor hun personeel en voor anderen die namens hen met AI werken. De wet zegt dat je rekening houdt met kennis, ervaring, opleiding en training. Ook kijk je naar de context waarin de AI wordt gebruikt en naar de mensen die ermee te maken krijgen. Artikel 3 omschrijft AI-geletterdheid als de vaardigheden, kennis en het begrip om AI bewust in te zetten. Daar hoort bij dat je de kansen, de risico’s en de mogelijke schade kent. De plicht geldt sinds 2 februari 2025. Het is dus geen klus voor later. Werken je mensen vandaag met AI, dan geldt hij vandaag.

Voor wie geldt de plicht tot AI-geletterdheid?

Hij geldt voor elke aanbieder en elke gebruiksverantwoordelijke, hoe laag of hoog het risico van de AI ook is. Een aanbieder bouwt een AI-systeem of zet er zijn naam op. Een gebruiksverantwoordelijke is een organisatie die een AI-systeem in haar werk gebruikt. Twijfel je welke rol je hebt? Onze Engelstalige uitleg over aanbieder of gebruiksverantwoordelijke helpt je kiezen.

Een marketingteam met een schrijftool valt er dus onder. Een klantenservice met een chatbot ook, net als een HR-afdeling die cv’s met AI sorteert. Ook mensen die niet bij je in dienst zijn maar namens jou met AI werken tellen mee. Denk aan zzp’ers of een extern callcenter. Hoeveel kennis nodig is, hangt wel af van het risico. Een team dat socialmediaberichten opstelt, heeft minder nodig dan een team waar AI meebeslist over leningen.

Wat moeten je mensen echt weten?

Je mensen moeten de tools kennen die zij zelf gebruiken, niet AI in het algemeen. Een cursus over hoe taalmodellen werken is een prima begin. Maar die vertelt een klantenservicemedewerker niet dat jullie chatbot de retourregels fout heeft bij buitenlandse bestellingen. Ons advies: behandel per tool en per groep gebruikers vier punten.

  1. Waar is hij voor? De taken waarvoor de tool gebruikt mag worden, en de taken waarvoor niet.
  2. Waar gaat hij de fout in? Het soort fouten dat hij maakt, zoals verzonnen feiten, verouderde antwoorden of een andere toon voor verschillende mensen.
  3. Wat check je? Welke uitkomsten iemand moet nalezen voordat ze bij een klant of in een besluit terechtkomen.
  4. Wanneer stop je? Wat je doet als de tool iets fout doet, en wie je dat vertelt.

Houd het kort en praktisch. Eén A4 per tool dat mensen echt lezen, werkt beter dan een lange e-learning die ze één keer doorklikken.

Hoe laat je zien dat je genoeg hebt gedaan?

Dat laat je zien met vastleggen, niet met een certificaat. De Europese Commissie zegt in haar vragen en antwoorden over AI-geletterdheid dat een certificaat niet nodig is. Een interne registratie van wat je hebt gedaan is genoeg. Nationale toezichthouders houden toezicht op deze plicht. Zij kijken naar wat je deed in verhouding tot je risico’s.

Een bruikbare registratie heeft drie delen. Een lijst van de AI-tools die in gebruik zijn en wie ze gebruikt. Wat elke groep heeft gehoord of geleerd, en wanneer. En hoe je dat bijhoudt als tools veranderen. Let op één ding. In november 2025 stelde de Europese Commissie in haar Digital Omnibus wijzigingen in de AI Act voor, ook in hoe de plicht tot AI-geletterdheid werkt. Dat is een voorstel. Check dus de actuele tekst voordat je voor de lange termijn plant. Hoe het ook afloopt: mensen die hun tools snappen, maken minder dure fouten.

Waarom je eigen testresultaten het beste lesmateriaal zijn

Algemene voorbeelden van AI-fouten wuif je makkelijk weg. “Onze tool zou dat niet doen.” Echte antwoorden van je eigen tool niet. Zien mensen dat hun eigen chatbot een verkeerde prijs noemde of een stuk van zijn instructies prijsgaf? Dan snappen ze meteen waar ze op moeten letten.

Daarom zouden wij AI-geletterdheid bouwen op testresultaten. Laat je tools een vaste set testvragen beantwoorden, bewaar de antwoorden die fout gingen en gebruik ze in het A4 per tool. Herhaal dat daarna. Ook goed gebouwde AI-systemen gaan na verloop van tijd afwijken. Wat mensen in het voorjaar leerden, kan in het najaar verouderd zijn. Een update van de leverancier kan het gedrag van de ene op de andere dag veranderen.

Er zit wel een afweging in. Elke tool diep testen loont niet bij AI met een laag risico. Voor een schrijftool is een korte lijst met bekende zwakke plekken vaak genoeg. Bewaar de diepere tests voor AI die met klanten praat of meebeslist.

Wat betekent dit voor je team?

Begin deze week met een lijst. Zet daarop elke AI-tool die in gebruik is, wie hem gebruikt en waarvoor. Kies de tool die de meeste mensen bereikt en schrijf zijn A4 met de vier punten hierboven. Noteer de datum en wie het heeft gekregen. Dat is je eerste registratie. Wil je het bredere plaatje van wat de AI-verordening vraagt? Lees dan onze pagina over de AI Act.

Het lastige deel is het stuk “waar gaat hij de fout in” actueel houden. Het PRO-abonnement van VeritasAI draait elke week automatische tests, gekoppeld aan de EU AI Act, ISO 42001, OWASP en NIST. Je ziet de letterlijke antwoorden die je model in de tests gaf. Zo heb je echte voorbeelden voor je team, en een registratie met datum dat je je AI in de gaten houdt.

Laat je team elke week zien wat je AI echt doet.

Bekijk de prijzenDemo aanvragen

Veelgestelde vragen

Is een training AI-geletterdheid verplicht?

Maatregelen nemen is verplicht voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Een training is één manier, maar de wet schrijft geen cursus voor. Instructies, uitleg en praktijksessies kunnen ook tellen.

Staat er een boete op het niet naleven van AI-geletterdheid?

De AI Act noemt artikel 4 niet bij zijn vaste boetebedragen. Nationale regels bepalen hoe het wordt gehandhaafd. Gaat er iets mis met je AI, dan kan een gebrek aan AI-geletterdheid wel tegen je werken.

Geldt AI-geletterdheid ook als we alleen ChatGPT of Copilot gebruiken?

Ja. Wie een algemene AI-tool op het werk gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke. Je mensen moeten weten waarvoor de tool mag en waar hij fouten maakt.

Hoe vaak moet je AI-geletterdheid opfrissen?

Als een tool, het gebruik of het gedrag ervan verandert, en minstens één keer per jaar. Nieuwe collega’s krijgen het zodra ze de tool gaan gebruiken.

Scroll naar boven